Co to jest system operacyjny? Czym różnią się systemy dostępne na rynku?
System operacyjny − co to jest? Wyjaśniamy
System operacyjny to główny program, jaki zainstalowany jest na danym komputerze. W informatyce terminem tym określa się wirtualne środowisko programów, które tworzą bazową platformę umożliwiającą działanie innych aplikacji. Brzmi to skomplikowanie, jednak w rzeczywistości chodzi o to, że jest to program kontrolujący działanie innych programów.
Jest to także platforma pozwalająca na komunikowanie się urządzenia z użytkownikiem oraz odwrotnie. Dzieje się to za sprawą odpowiednich poleceń i możliwości sterowania działaniem komputera. Za pomocą interfejsu graficznego użytkownik kontroluje działanie poszczególnych aplikacji. Przykładem takiego rozwiązania jest dobrze znany przez wszystkich system Windows oraz jego okienka.
System operacyjny nie tylko ma dostęp do zainstalowanych na komputerze programów, ale także do podzespołów urządzenia. Nadzoruje on działanie procesora, pamięci wewnętrznej i wszelkich urządzeń zewnętrznych. Zarządza on wszystkimi informacjami, jakie znajdują się w pamięci komputera.
Co to jest system operacyjny? Poznaj jego historię
Dlaczego w ogóle musimy korzystać z systemu operacyjnego i kiedy pojawiło się pierwsze takie rozwiązanie? Najwcześniejsze komputery nie zawsze były wyposażone w system operacyjny. Warto wspomnieć tutaj o komputerze Commodore, który większości jest dobrze znany. W takim przypadku po każdorazowym wyłączeniu urządzenia znikały wszystkie dane i konieczne było ponowne ich wprowadzanie do pamięci komputera.
By temu zaradzić, umieszczono w pamięci komputera oprogramowanie realizujące obsługę sprzętu oraz komunikację z użytkownikiem. Dzięki temu nie trzeba było każdorazowo wpisywać kodu czy też wczytywać ważnych informacji. Zdecydowanie wpłynęło to na zwiększenie efektywności pracy oraz na skrócenie czasu potrzebnego na każdorazowe wprowadzenie wymaganych danych.
Wydarzenie to miało duże znaczenie, ponieważ pierwsze komputery były bardzo drogimi urządzeniami, a firmom, które były ich właścicielami, zależało na jak najlepszym wykorzystaniu ich możliwości. Zainstalowanie na takim komputerze systemu operacyjnego wpłynęło na zwiększenie jego mocy obliczeniowej. Pozwoliło to na wykorzystywanie urządzenia w celach komercyjnych. Poza tym system operacyjny wiązał się też z wielozadaniowością procesora, co z czasem stało się bardzo ważnym parametrem. Im więcej zadań procesor jest w stanie wykonać jednocześnie, tym szybciej pracuje cały komputer.
Pierwsze systemy operacyjne były bardzo proste. Mniej więcej do lat osiemdziesiątych wszystkie komputery były ogromnymi maszynami pracującymi dla instytutów naukowych, laboratoriów czy też uniwersytetów. Dlatego też mało kto wiedział, co to jest system operacyjny − chyba że interesował się takimi zagadnieniami. Dopiero wraz z pojawieniem się komputerów osobistych na przełomie lat 70. i 80. systemy operacyjne stały się bardziej skomplikowane, a ich obsługa − prostsza. Było to możliwe dzięki zastosowaniu innowacyjnych rozwiązań, czego przykładem jest pierwsza odsłona systemu Windows.
Od tego czasu możemy obserwować ciągły rozwój systemów operacyjnych. Stale pojawiają się też nowe ich wersje. Obecnie programy te stosuje się poza komputerami również w smartfonach, tabletach, telewizorach, konsolach do gier, systemach nawigacji samochodowej, a nawet w sprzęcie AGD, np. lodówkach, pralkach czy piekarnikach. Oczywiście w przypadku tych ostatnich są to proste programy, a nie tak skomplikowane rozwiązania, jak te spotykane w komputerach osobistych.
Pomimo ogromnej liczby urządzeń tak naprawdę popularnych jest tylko kilka systemów operacyjnych. Dzieje się tak dlatego, że trudno jest stworzyć, wypromować i udostępnić łatwy w obsłudze oraz wydajny system operacyjny. O tym, jakie są najpopularniejsze systemy operacyjne i czym się charakteryzują, przeczytasz w dalszej części artykułu.
Co robi system operacyjny?
Teraz, kiedy wiesz już, co to system operacyjny, warto sprawdzić, jakie są jego główne zadania oraz funkcje, a także jak jest zbudowany. Dzięki temu lepiej zrozumiesz jego rolę oraz docenisz jego działanie.
System operacyjny – budowa
Żeby dobrze zrozumieć, jak działa i pracuje system operacyjny, należy poznać jego budowę. W informatyce stosuje się model systemu operacyjnego, który składa się z trzech części. Wśród nich są:
- jądro systemu – to ono wykonuje powierzone systemowi zadania. Jądro składa się z kilku części składowych. Pierwsza z nich to planista czasu procesora. Jego zadaniem jest oszacowanie, jak dużo czasu zabierze wykonanie poszczególnych zadań i w jakiej kolejności to nastąpi. Kolejny element to przełącznik zadań. Jak sama nazwa wskazuje, to od niego zależy, które zadanie jest w danej chwili obsługiwane. Kolejnym elementem jest moduł odpowiedzialny za komunikację pomiędzy zadaniami. Występuje także moduł odpowiadający za przydział pamięci urządzenia do właśnie realizowanych zadań;
- powłoka systemu operacyjnego – jej celem jest umożliwienie komunikacji użytkownika z systemem operacyjnym. To właśnie ją widzimy, gdy uruchamiamy komputer lub inne urządzenie. Ma ona postać ikon, okienek oraz innych elementów graficznych;
- system plików – odpowiada za zapis danych na odpowiednich nośnikach.
Oczywiście, żeby korzystać z komputera, nie trzeba dokładnie znać budowy systemu operacyjnego. Jednak taka wiedza może Ci się przydać, gdy system nie będzie działać prawidłowo. W takim przypadku dzięki znajomości budowy systemu operacyjnego łatwiej można zdiagnozować problem i sobie z nim poradzić. Dostęp do systemu operacyjnego jest jak najbardziej możliwy, a umiejętność jego naprawy może uchronić Cię przed utratą danych oraz kosztami związanymi z ich odzyskiwaniem.
Co ciekawe, bez względu na rodzaj urządzenia, w którym dany system jest zainstalowany, jego budowa jest taka sama. Różnić się może tylko poziomem skomplikowania poszczególnych elementów − w zależności od tego, jakie jest przeznaczenie danego komputera. Tablet, smartfon czy też zaawansowany technicznie komputer osobisty posiadają zatem bardzo podobne do siebie systemy operacyjne.
Co robi system operacyjny? Zadania i funkcje
Do głównych zadań systemu operacyjnego należą:
- zarządzanie zasobami komputera,
- udostępnianie środowiska do pracy programów,
- komunikacja między procesami,
- obsługa błędów i ich przeciwdziałanie.
Jednym z ważniejszych zadań systemu jest czuwanie nad działaniem procesora, pamięci, a także urządzeń zewnętrznych. Chroni on także dane oraz pamięć, by wszystko działało tak jak należy. Kontroluje pracę karty graficznej oraz zainstalowanych na danym urządzeniu aplikacji. Zarządza on graficznym interfejsem, dzięki czemu możliwa jest komunikacja użytkownikiem z komputerem.
System operacyjny to także platforma, dzięki której działać mogą inne programy. Nie są one w stanie funkcjonować bez jego pomocy. Dzięki systemowi operacyjnemu mają one dostęp do danych pamięci oraz procesora komputera. Mogą komunikować się z użytkownikiem i reagować na jego polecenia. Jeżeli jest taka potrzeba, mogą one także łączyć się z urządzeniami zewnętrznymi, takimi jak skaner, drukarka czy monitor.
System operacyjny nadzoruje także pracę urządzeń zewnętrznych, m.in. pobieranie oraz wysyłanie do nich danych. Nawet tak nieskomplikowane procesy jak obsługa myszki lub klawiatury wymagają zaangażowania systemu operacyjnego. Koordynuje on różne działania, które odbywają się w tym samym czasie. Dzięki temu możliwe jest jednoczesne pisanie, sterowanie myszką i drukowanie. System szacuje priorytetowość konkretnych zadań i dba o ich właściwe przeprowadzenie.
System operacyjny monitoruje również działanie wszystkich procesów i aplikacji. Jeśli wystąpi błąd, usterka lub inne zakłócenie danego procesu, może on zakończyć go w celu uniknięcia uszkodzenia lub utraty danych. Błędy takie mogą być spowodowane działaniem użytkownika lub samych programów.
Najpopularniejsze systemy operacyjne
Teraz kiedy wiesz już, co to jest system operacyjny, jak jest zbudowany oraz jakie są jego zadania, czas poznać najpopularniejsze rozwiązania tego typu. W tej chwili na rynku obecnych jest wiele systemów, jednak tak naprawdę liczą się tylko cztery. Trzy z ich dotyczą komputerów stacjonarnych i laptopów, a czwarty stosowany jest w urządzeniach mobilnych, takich jak tablety czy smartfony. Poznaj ich krótką charakterystykę oraz obszar zastosowania.
Windows
System operacyjny Windows pojawił się w 1985 roku i od tego czasu ukazało się kilka jego wersji. W tej chwili na rynku dostępny jest najnowszy Windows 11. System ten zyskał masową popularność dzięki zainstalowaniu go w komputerach klasy PC w latach 80. oraz późniejszych. Niewątpliwie pomogła także łatwość tworzenia na niego programów oraz dostępność licznych aplikacji.
Przez długi czas system operacyjny Windows był najpopularniejszy na świecie. Pokonał go dopiero Android, który obsługuje urządzenia mobilne. Jednak jeśli chodzi o systemy operacyjne komputerów stacjonarnych i laptopów, nadal jest to najpopularniejsze rozwiązanie. Jest on zainstalowany na 2 razy większej liczbie komputerów niż kolejny najbardziej znany system, czyli Apple OS.
Jako zalety systemu operacyjnego Windows należy wymienić łatwą obsługę, ogromną liczbę dostępnych na rynku programów oraz możliwość stosowania wielu urządzeń peryferyjnych. Docenić warto także częste i darmowe aktualizacje do najnowszej wersji.
{{"collection":{"neonet_product_ids":"363122","forceSaleble":true},"title":"tytul strony","type":"html","template":"special_gridstack_1"}}
Apple OS
Co to jest system operacyjny Apple OS? Został on stworzony przez firmę Apple z myślą o komputerach tej marki. Nie jest on tak popularny jak Windows z jednego prostego powodu − przeznaczony jest wyłącznie na urządzenia firmy Apple. Dzięki temu mogą one być tak dobrze skonfigurowane. Sprzęt ten pracuje wydajnie, jest funkcjonalny i bardzo rzadko się zawiesza. Wszystkie podzespoły zostały dobrane w taki sposób, by system operacyjny pracował jak najwydajniej i miał dużo możliwości.
Cechą wyróżniającą system Apple OS jest na pewno warstwa graficzna. System ten jest bardzo elegancki, estetyczny oraz dostosowany do potrzeb użytkownika. Warto wspomnieć, że na doświadczeniach z budowy tego systemu powstało kilka innych, występujących między innymi na smartfonach czy tabletach tej marki. Wadą tego systemu operacyjnego może być mała dostępność oprogramowania oraz konieczność używania na sprzęcie Apple.
{{"collection":{"neonet_product_ids":"355902","forceSaleble":true},"title":"tytul strony","type":"html","template":"special_gridstack_1"}}
Linux
Czy zastanawiałeś się kiedyś, co to jest system operacyjny Linux i do czego służy? Jest to dość niszowy system operacyjny znany głównie miłośnikom informatyki. Nie zmienia to jednak faktu, że jest trzecim najpopularniejszym systemem operacyjnym dla komputerów stacjonarnych. Tak naprawdę pod nazwą Linux ukrywa się kilka systemów, które mają wspólne jądro. Do najbardziej znanych należą Ubuntu, Manjaro, Fedora oraz kilka innych. Zapewniają one podobną funkcjonalność co Windows czy Apple OS, jednak dla początkującego użytkownika instalacja oraz konfiguracja mogą okazać się trudne. Z tego też powodu system ten używany jest głównie przez informatyków oraz pasjonatów komputerów zainteresowanych zbadaniem ich możliwości.
Android
Większość osób wie, co to jest system operacyjny Android ze względu na jego dużą popularność. Jest to program odpowiedzialny za funkcjonowanie urządzeń mobilnych takich jak smartfony czy tablety. Jest oparty na rozwiązaniach stosowanych w systemie Linux, jednak został on przystosowany do możliwości, jakie dają urządzenia mobilne. Dzięki temu pracuje szybko, jest wydajny, nie zużywa dużo baterii, a dodatkowo pozwala na łatwe tworzenie wszelkiego rodzaju aplikacji.
Android jest najpopularniejszym systemem operacyjnym dla urządzeń mobilnych głównie dlatego, że stosowany jest w większości smartfonów znanych marek, takich jak Samsung, Xiaomi czy też Motorola. Jego obsługa jest bardzo intuicyjna, a wygląd atrakcyjny, co sprawiło, że zyskał przychylność użytkowników na całym świecie.
{{"collection":{"neonet_product_ids":"359975","forceSaleble":true},"title":"tytul strony","type":"html","template":"special_gridstack_1"}}
System operacyjny – co to jest? Teraz już wiesz!
Jak sam widzisz, systemów operacyjnych jest wiele. Sam na pewno korzystałeś co najmniej z jednego z nich. Są one potrzebne nie tylko po to, by komputer dobrze funkcjonował, ale także, żebyś mógł się z nim komunikować.
To, z jakiego systemu korzystasz, ma duży wpływ na to, jakie masz możliwości. Dlatego też decydując się na wybór konkretnego urządzenia, weź pod uwagę zainstalowany na nim system operacyjny. Co to jest i jakie są jego rodzaje, już wiesz. Dzięki temu łatwiej Ci będzie stwierdzić, który z nich najbardziej Ci odpowiada.
Jeżeli poszukujesz nowego sprzętu z jednym z wyżej wymienionych systemów operacyjnych, zapraszamy Cię do sklepu Neonet. Znajdziesz tutaj wiele komputerów, smartfonów oraz tabletów o świetnych parametrach i wielu przydatnych funkcjonalnościach. Sprawdź naszą ofertę i ciesz się płynnie działającym urządzeniem!